Halikarnassos'tan Bodrum'a: Yarımadanın Kısa Tarihi

Bodrum, antik çağda Karya bölgesinin önemli kenti Halikarnassos'tu. Kral Mausolos döneminde başkent oldu ve onun için yapılan anıt mezar Mausoleion, Antik Dünyanın Yedi Harikası arasına girdi. Orta Çağ'da Rodos Şövalyeleri limana bugünkü kaleyi kurdu, Osmanlı döneminde kasaba küçük bir denizci yerleşimi olarak yaşadı ve 20. yüzyılda Halikarnas Balıkçısı'nın kalemiyle bugünkü kimliğine kavuştu.

Karya ve Halikarnassos

Bodrum yarımadası, antik dönemde Karya adı verilen bölgenin batı ucunda yer alıyordu. Karyalılar, Anadolu'nun güneybatısında yaşayan ve kendine özgü bir dili olan bir halktı. Kıyıya kurulan Halikarnassos, zamanla Yunan kolonistlerle Karyalıların bir arada yaşadığı bir liman kentine dönüştü.

Kentin en tanınmış evladı, "tarihin babası" olarak anılan Herodotos'tur. Herodotos Halikarnassos'ta doğdu ve eserinde Doğu ile Batı dünyası arasındaki savaşları ve halkların geleneklerini anlattı. Bodrum'da onun adını taşıyan sokaklara ve heykellere rastlamanız bu yüzden.

Mausolos ve Mausoleion

Pers İmparatorluğu'na bağlı Karya satrapı Mausolos, başkenti Milas'tan Halikarnassos'a taşıyarak kenti büyük bir imar hareketine soktu. Surlar, saray ve liman bu dönemde geliştirildi.

Mausolos'un ölümünden sonra eşi Artemisia, onun adına döneminin en ünlü heykeltıraşlarını ve mimarlarını bir araya getirerek görkemli bir anıt mezar yaptırdı. Mausoleion adı verilen bu yapı, yüksek bir kaide, sütunlu bir orta kat ve basamaklı piramit biçiminde bir çatıdan oluşuyordu; tepesinde atlı bir araba heykeli bulunduğu anlatılır. Yapı öyle etkileyiciydi ki adı, bugün pek çok dilde anıt mezar anlamına gelen "mozole" sözcüğüne dönüştü.

Mausoleion yüzyıllar boyunca ayakta kaldı, ancak depremlerle zarar gördü. Rodos Şövalyeleri kale inşa ederken yapının taşlarını ve heykel parçalarını kullandı. Bazı kabartma ve heykeller daha sonra yurt dışına götürüldü. Bugün Bodrum'daki alanda temeller, sütun parçaları ve yapının nasıl göründüğünü anlatan sergileme bölümleri görülebilir.

Büyük İskender ve kuşatma

Halikarnassos, Büyük İskender'in Anadolu seferi sırasında kuşatılan kentlerden biriydi. Batıdaki Myndos Kapısı, bu kuşatmayla ilişkilendirilen sur kalıntılarının bugün ayakta kalan bölümüdür. Kapının çevresindeki hendek izleri, antik kentin savunmasının ne kadar güçlü olduğunu gösterir.

Roma ve Bizans dönemleri

Roma döneminde kent önemini korudu ancak bölgedeki diğer büyük merkezlerin gölgesinde kaldı. Göktepe yamacındaki antik tiyatro, Helenistik dönemde inşa edilip Roma döneminde genişletildi; bugün de yaz aylarında zaman zaman etkinliklere ev sahipliği yapar. Bizans döneminde ise yerleşim küçüldü.

Rodos Şövalyeleri ve Bodrum Kalesi

15. yüzyılın başında Rodos'taki St. Jean Şövalyeleri, Anadolu kıyısında bir üs kurmak amacıyla limana bir kale inşa etti ve bunu Aziz Petrus'a adadı. "Bodrum" adının bu döneme ait "Petronium" adından türediği yönünde yaygın bir görüş vardır. Kalenin kuleleri, şövalyelerin farklı milletlerinden adlar taşır: İngiliz Kulesi, Fransız Kulesi, İtalyan Kulesi gibi. Kale, 16. yüzyılda Kanuni Sultan Süleyman'ın Rodos'u almasının ardından Osmanlı yönetimine geçti.

Bugün kalede yer alan Sualtı Arkeoloji Müzesi, Ege ve Akdeniz kıyılarındaki batıklardan çıkarılan eserleri sergiler. Tunç Çağı'na tarihlenen Uluburun batığına ait bölüm, dünyanın en eski bilinen batıklarından birinin hikâyesini anlatır.

Osmanlı döneminde Bodrum

Osmanlı döneminde Bodrum, süngercilik ve balıkçılıkla geçinen küçük bir kıyı kasabasıydı. Yarımadanın köylerinde Rum ve Türk nüfus bir arada yaşadı. Ege'deki pek çok kıyı kasabası gibi Bodrum da 20. yüzyılın başındaki nüfus mübadelesinden etkilendi; bazı köylerdeki taş evler ve şapeller bu dönemin izlerini taşır.

Halikarnas Balıkçısı ve modern Bodrum

1925'te sürgün olarak Bodrum'a gönderilen yazar Cevat Şakir Kabaağaçlı, "Halikarnas Balıkçısı" mahlasıyla yazdığı öykü ve romanlarda Bodrum'u, denizcileri ve süngercileri anlattı. Sürgün cezası bittikten sonra da uzun yıllar Bodrum'da yaşamayı sürdürdü. Onun ve arkadaşlarının gulet teknelerle yaptığı koy gezileri, bugün "mavi yolculuk" adıyla bilinen geleneğin başlangıcı sayılır. Bodrum'un bir sanatçı ve yazar kasabası olarak tanınmasında bu çevrenin etkisi büyüktür.

Tarihi yerinde görmek için

Tarih odaklı bir gezi rotası şu sırayı izleyebilir: sabah kale ve Sualtı Arkeoloji Müzesi, öğlen Mausoleion, öğleden sonra antik tiyatro ve Myndos Kapısı, akşam ise antik Myndos'un üzerindeki Gümüşlük. Duraklar hakkında pratik bilgiler için Bodrum'da gezilecek yerler rehberine bakabilirsiniz. Antik dünyanın Ege'deki diğer büyük kentlerini görmek isteyenler için Efes ve Hierapolis'i kapsayan Ege turumuzu inceleyebilirsiniz.

Müzeye gitmeden önce okumak için

Bodrum'un tarihini yerinde daha iyi anlamak için gitmeden önce kısa bir okuma yapmak işe yarar. Herodotos'un Tarih adlı eserinden seçilmiş bölümler, antik dünyanın Halikarnassos'tan nasıl göründüğünü anlatır. Halikarnas Balıkçısı'nın Bodrum'u ve Ege denizcilerini konu alan öyküleri ise kasabanın yakın tarihine edebi bir pencere açar. Çocuklarla gidiyorsanız Yedi Harika üzerine resimli bir kitap, Mausoleion'u hayal etmelerine yardımcı olur. Bu hazırlık, kalıntıların önünde durduğunuzda taşların arkasındaki hikâyeyi daha kolay görmenizi sağlar.

Sık sorulan sorular

Bodrum'un antik adı nedir?

Bodrum'un antik adı Halikarnassos'tur. Kent, Karya bölgesinin önemli liman kentlerinden biriydi ve Kral Mausolos döneminde başkent oldu.

Mausoleion bugün görülebilir mi?

Yapının kendisi günümüze ulaşmadı, ancak Bodrum'daki alanda temel kalıntıları, sütun parçaları ve anıtı anlatan sergileme bölümleri görülebilir.

Bodrum Kalesi'ni kim yaptırdı?

Kale, 15. yüzyılda Rodos'taki St. Jean Şövalyeleri tarafından inşa edildi. Yapımında Mausoleion'un taşları da kullanıldı.

Bodrum için tarih odaklı grup gezisi düzenliyor musunuz?

Bu rota için hazır bir katalog programımız bulunmuyor; grubunuz için planlamak isterseniz iletişim sayfamızdan bize yazabilirsiniz.